Estratificación social de los crematónimos en el PL urbano gallego
DOI:
https://doi.org/10.48075/odal.v7i1.36601Palavras-chave:
crematonimia, paisaje lingüístico, estratificación socioeconómica, GaliciaResumo
Este trabajo se centra en el análisis de los crematónimos en el paisaje lingüístico gallego, expandiendo una investigación anterior realizada en Vigo a otras tres ciudades: A Coruña, Lugo y Ourense. El objetivo es caracterizar y determinar qué papel desempeñan los crematónimos en el PL urbano gallego, atendiendo a la estratificación socioeconómica de las zonas seleccionadas en cada ciudad. Buscamos reconocer patrones y establecer comparaciones entre secciones, así como entre ciudades, respecto a la denominación de los comercios y a los fenómenos lingüísticos que surgen en cada contexto. Se presentan los resultados en torno a dos núcleos. El primero incluye las tendencias comunes a todas las ciudades y también entre zonas de una misma ciudad. En este sentido, destaca el protagonismo de los crematónimos monolingües, conjunto dentro del que dominan aquellos compuestos en español, seguidos de los conformados por términos interpretables tanto desde el español como desde el gallego. El gallego ocupa, en general, el tercer puesto, mientras que el inglés se posiciona como la lengua extranjera a la que más se recurre. Además, existe una clara preferencia por el uso de términos asociativos, descriptivos y antropónimos que atraviesa todas las secciones en lo tocante a los mecanismos que se emplean para la creación de crematónimos. El segundo núcleo comprende las características específicas de las zonas observadas desde la perspectiva de la estratificación social, que se reflejan, primero, en la actividad comercial más frecuente en las de nivel socioeconómico alto (la gestión y las finanzas) frente a las más usuales en las zonas de nivel bajo (establecimientos de cercanía). También se manifiestan diferencias de clase en el marco del popular criterio denominativo que representan los antropónimos: en las secciones de nivel bajo se da una mayor presencia porcentual de formas familiares como el nombre de pila y los hipocorísticos.
Referências
Álvarez de la Granja, M. (2020). Os recursos lingüísticos ao servizo das marcas comerciais (A. I. Boullón Agrelo y L. Méndez, Eds.; pp. 89-114). Real Academia Galega.
Andrino, B., Llaneras, K. y Grasso, D. (2021, abril 21). El mapa de la renta de los españoles, calle a calle. El País. https://elpais.com/economia/2021-04-29/el-mapa-de-la-renta-de-los-espanoles-calle-a-calle.html#
Bagna, C. y Machetti, S. (2012). LL and (Italian) menus and brand names: A survey around. En C. Hélot, M. Barni, R. Janssens, y C. Bagna (Eds.), Linguistic Landscapes, Multilingualism and Social Change (pp. 217-232). Peter Lang.
Bajo Pérez, E. (2008). El nombre propio en español. Arco Libros.
Bauer, G. (1985). Namenkunde Des Deutschen. Peter Lang.
Bex, T. (1993). The Genre of Advertising. Revue belge de philologie et d’histoire, 71(3), 719-732. https://doi.org/10.3406/rbph.1993.3900
Bhatia, T. K. (1992). Discourse functions and pragmatics of mixing: advertising across cultures. World Englishes, 11(2/3), 195-215.
Bourdieu, P. (1991). Language and symbolic power. Polity Press.
Caballero, Á. y Flores, D. (2024, febrero 2). Galicia, una comunidad envejecida y marcada por la brecha entre el mundo rural y el urbano. Radio Televisión Española. https://www.rtve.es/noticias/20240202/galicia-datos-sociedad-economia-comunidad/15947049.shtml
Calvi, M. V. (2018). Paisajes lingüísticos hispánicos: panorama de estudios y nuevas perspectivas. LynX Panorámica de Estudios Lingüísticos, 17, 5-58.
Caravedo, R. (2002). El espacio en la lingüística de la variación. Archivo de filología aragonesa, 59-60(2), 1119-1130.
Danesi, M. (2011). What’s in a brand name? A Note on the onomastics of brand naming. Names, 59(3), 175-185. https://doi.org/10.1179/002777311X13082331190119
Directivos y gerentes. (2025, febrero 25). Inditex y Repsol, «de A Coruña para el mundo»: el ecosistema empresarial motor del comercio exterior en España. https://directivosygerentes.es/management/noticias-management/inditex-repsol-motores-comercio-exterior-a-coruna
Edelman, L. (2009). What’s in a Name? Classification of Proper Names by Language. En E. Shohamy y D. Gorter (Eds.), Linguistic Landscape. Expanding the Scenery (pp. 141-154). Routledge.
Edelman, L. y Gorter, D. (2010). Linguistic Landscapes and the Market. En H. Kelly-Holmes y G. Mautner (Eds.), Language and the Market (pp. 99-108). Palgrave-MacMillan.
Europa Press. (2021, julio 22). El 96% del tejido empresarial de Ourense son microempresas, según un estudio. Galicia Press. https://www.galiciapress.es/texto-diario/mostrar/3061416/96-tejido-empresarial-ourense-microempresas-segun-estudio
Fernández Juncal, C. (2020). La estratificación social del paisaje lingüístico de Bilbao. Revista Internacional de Lingüística Iberoamericana, 1(35), 117-141.
Fernández Juncal, C. (2024). Paisaje lingüístico y crematonimia: la estratificación social de los nombres comerciales. Philologia Hispalensis, 38(1), 49-68. https://doi.org/https://dx.doi.org/10.12795/PH.2024.v38.i01.02
Friedrich, P. (2002). English in advertising and brand naming: Sociolinguistic considerations and the case of Brazil. English Today, 18(3), 21-28. https://doi.org/10.1017/S0266078402003048
Galiceando. (s. f.). Ourense. Recuperado 26 de noviembre de 2025, de https://www.galiceando.com/es/lugares/ficha.php?tab=CiudadesPueblos&ref=0313000000&name=Ourense
Gałkowski, A. (2014). La nature idiosyncrasique des chrématonymes. En J. Tort i Donada y M. Montagut i Montagut (Eds.), Els noms en la vida quotidiana. Actes del XXIV Congrés Internacional d’ICOS sobre Ciències Onomàstiques.: Vol. Annex. Secció 3 (pp. 150-158). Generalitat de Catalunya. https://doi.org/10.2436/15.8040.01.19
García Marcos, F. (2019). El lenguaje de las rotulaciones en las ciudades contemporáneas. Los casos de Almería, Łódź y Tarrasa. Revista Signa, 28, 699-732.
Gorter, D. y Cenoz, J. (2023). A Panorama of Linguistic Landscape Studies. Multilingual Matters.
Hakala, U., Sjöblom, P. y Kantola, S. P. (2015). Toponyms as carriers of heritage: Implications for place branding. Journal of Product and Brand Management, 24(3), 263-275. https://doi.org/10.1108/JPBM-05-2014-0612
Hanauer, D. I. (2009). Science and the Linguistic Landscape. A Genre Analysis of Representational Wall Space in a Microbiology Laboratory. En E. Shohamy y D. Gorter (Eds.), Linguistic Landscape: Expanding the Scenery (pp. 287-301). Routledge.
Huebner, T. (2009). A framework for the linguistic analysis of linguistic landscapes. En Linguistic Landscape: Expanding the Scenery (pp. 70-87). Routledge.
Hymes, D. (1972). Models of the Interaction of Language and Social Life. En J. J. Gumperz y D. Hymes (Eds.), Directions in Sociolinguistics. The Ethnography of Communication (pp. 35-71). Holt, Rinehart and Winston, Inc.
Instituto Galego de Estatística. (s. f.). Táboa 943: Densidade de poboación. Recuperado 11 de noviembre de 2024, de https://www.ige.gal/igebdt/esq.jsp?c=0501&ruta=verTabla.jsp?OP=6&B=1&M=1&COD=943&R=9913[all]&C=&F=0:2022&S=&COLDAT=0
Instituto Galego de Estatística. (2024a). Persoas segundo a lingua na que escriben habitualmente. Áreas. https://www.ige.gal/igebdt/selector.jsp?COD=3028&paxina=001&c=0206004
Instituto Galego de Estatística. (2024b). Persoas segundo a lingua na que falan habitualmente. Grandes municipios. https://www.ige.gal/igebdt/esq.jsp?idioma=es&paxina=001&c=0206004&ruta=verPpalesResultados.jsp?OP=1&B=1&M=&COD=3015&R=3[all]&C=T[2:0];0[all]&F=1:0&S=#
Instituto Galego de Estatística. (2025). Cifras oficiais da poboación a 1 de xaneiro. Ano 2024. https://www.ige.gal/igebdt/esq.jsp?c=0201001002&ruta=verPpalesResultados.jsp?OP=1&M=1&COD=589&R=9913[all]&C=0[all]&F=T[1:a]&c=0201001002
Instituto Nacional de Estadística. (2024a). Atlas de Distribución de Renta de los Hogares. Año 2022. https://www.ine.es/dyngs/INEbase/es/operacion.htm?c=Estadistica_C&cid=1254736177088&menu=ultiDatos&idp=1254735976608
Instituto Nacional de Estadística. (2024b). Resultados por municipios, distritos y secciones censales. https://www.ine.es/dynt3/inebase/index.htm?padre=7132
Järlehed, J. (2015). Ideological framing of vernacular type choices in the Galician and Basque semiotic landscape. Social Semiotics, 25(2), 165-199. https://doi.org/10.1080/10350330.2015.1010316
Järlehed, J. (2017). Genre and metacultural displays. Linguistic Landscape. An international journal, 3(3), 286-305. https://doi.org/10.1075/ll.17020.jar
Jaworski, A. y Thurlow, C. (2011). Introducing Semiotic Landscapes. En Semiotic Landscapes: Image, Text, Space (pp. 1-40). Continuum.
La Caixa. (2007). La economía de Galicia: diagnóstico estratégico. Servicio de Estudios de «la Caixa».
Landry, R. y Bourhis, R. Y. (1997). Linguistic landscape and ethnolinguistic vitality: An empirical study. Journal of Language and Social Psychology, 16(1), 23-49. https://doi.org/10.1177/0261927X970161002
Lei 3/1983, do 15 de xuño, de normalización lingüística (1983).
Ley Orgánica 1/1981, de 6 de abril, de Estatuto de Autonomía para Galicia (1981).
Mendizábal de la Cruz, N. (2022). El uso de las formas y fórmulas de tratamiento en hablantes bilingües de español de herencia: Estrategias de enseñanza y aprendizaje. Revista Signos, 55(108), 313-337. https://doi.org/10.4067/S0718-09342022000100313
Minton, A. (1950). A Form of Class Epigraphy. Social Forces, 28(3), 250-262.
Modificación da Ordenanza do uso do galego na administración municipal (2022). https://www.deputacionlugo.gal/sites/deputacionlugo.org/files/inline-files/22-03-2022.pdf#page=4
Moutinho, L. de C. y Coimbra, R. L. (1998). O nome é a alma do negócio: Um estudo linguístico dos nomes das lojas em Portugal. En Actas do XIII Encontro da Associação Portuguesa de Linguística (Vol. 2, pp. 93-104). Colibri.
Ordenanza de normalización lingüística do Concello de Ourense, Boletín oficial da provincia de Ourense (1998).
Ordenanza de normalización lingüística do Concello de Vigo (1988).
Ordenanza municipal reguladora do uso da lingua galega no Concello da Coruña (2021).
Pabón, J. M. (1982). Diccionario manual Griego-Español. Bibliograf.
Piller, I. (2003). Advertising as a site of language contact. Annual Review of Applied Linguistics, 23, 170-183. https://doi.org/10.1017/s0267190503000254
Pinillos Laffón, A., Olivares Delgado, F., y Rodríguez Valero, D. (2016). El nombre de la marca corporativa. Una taxonomía de los nombres de empresa familiar en España. Revista Latina de Comunicación Social, 71, 750-774. https://doi.org/10.4185/RLCS-2016-1119
Puzey, G. (2016). Linguistic Landscapes. En C. Hough (Ed.), The Oxford Handbook of Names and Naming (pp. 395-411). Oxford University Press.
Regueira, X. L. López Docampo, M., y Wellings, M. (2013). El paisaje lingüístico en Galicia. Revista Internacional Iberoamericana, 11(1), 39-62.
Rei Brandón, C. (2020). Nomes de bares e restaurantes: experiencia didáctica en Coia. En A. I. Boullón Agrelo y L. Méndez (Eds.), Estudos de Onomástica Galega V (pp. 173-187). Real Academia Galega. https://doi.org/10.32766/rag.371
Sandst, L. (2016). Urbane stednavne - storbyens sproglige dimension: en stilistisk-retorisk analyse af urbane stednavne i det københavnske byrum. Københavns Universitet.
Sandst, L. y Syrjälä, V. (2020). Proper names in the linguistic landscape: theoretical challenges in a multimodal discourse. En M. Löfdahl, M. Waldispühl y L. Wenner (Eds.), Namn i skrift. Names in Writing: Handlingar från NORNAs 48:e symposium i Göteborg den 29–30 november 2018 (pp. 337-355). Norna Foerlaget.
Sjöblom, P. (2016). Commercial names. En C. Hough (Ed.), The Oxford Handbook of Names and Naming (pp. 453-464). Oxford University Press.
Sloboda, M. (2009). State Ideology and Linguistic Landscape. A comparative Analysis of (Post)communist Belarus, Czech Republic and Slovakia (E. Shohamy y D. Gorter, Eds.; pp. 173-188). Routledge.
Soler-Carbonell, J. (2016). Complexity perspectives on linguistic landscapes: A scalar analysis. Linguistic Landscape. An international journal, 2(1), 1-25. https://doi.org/https://doi.org/10.1075/ll.2.1.01sol
Syrjälä, V. (2025). Names, naming, and multilingualism in the linguistic landscape. En D. Gorter y J. Cenoz (Eds.), The Handbook of Linguistic Landscapes and Multilingualism (pp. 177-192). Wiley-Blackwell. https://doi.org/10.1002/9781394231805.ch12
Turismo de Vigo. (s. f.). Vigo industrial. Recuperado 7 de mayo de 2025, de https://www.turismodevigo.org/es/vigo-industrial
Vandenbroucke, M. (2016). Socio-economic stratification of English in globalized landscapes: A market-oriented perspective. Journal of Sociolinguistics, 20(1), 86-108. https://doi.org/10.1111/josl.12166
Woolard, K. A. (1998). Simultaneity and Bivalency as Strategies in Bilingualism. Journal of Linguistic Anthropology, 1(8), 3-29. https://doi.org/https://doi.org/10.1525/jlin.1998.8.1.3
Autor/a (en prensa)
Autor/a (2025)
Downloads
Publicado
Como Citar
Edição
Seção
Licença
Copyright (c) 2026 Elisa Suárez Caramés

Este trabalho está licenciado sob uma licença Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.
Aviso de Direito Autoral Creative Commons
Política para Periódicos de Acesso Livre
Autores que publicam nesta revista concordam com os seguintes termos:
1. Autores mantém os direitos autorais e concedem à revista o direito de primeira publicação, com o trabalho simultaneamente licenciado sob a Licença Creative Commons Attribution que permite o compartilhamento do trabalho com reconhecimento da autoria e publicação inicial nesta revista.
2. Autores têm autorização para assumir contratos adicionais separadamente, para distribuição não-exclusiva da versão do trabalho publicada nesta revista (ex.: publicar em repositório institucional ou como capítulo de livro), com reconhecimento de autoria e publicação inicial nesta revista.
3. Autores têm permissão e são estimulados a publicar e distribuir seu trabalho online (ex.: em repositórios institucionais ou na sua página pessoal) a qualquer ponto antes ou durante o processo editorial, já que isso pode gerar alterações produtivas, bem como aumentar o impacto e a citação do trabalho publicado (Veja O Efeito do Acesso Livre).
Licença Creative Commons
Esta obra está licenciada com uma Licença Creative Commons Atribuição-NãoComercial-CompartilhaIgual 4.0 Internacional, o que permite compartilhar, copiar, distribuir, exibir, reproduzir, a totalidade ou partes desde que não tenha objetivo comercial e sejam citados os autores e a fonte.